Włącz film · Serbia po wyborach

Noc, w której Serbia tańczyła

W niedzielę 25 października wieczorem, niedługo po zamknięciu lokali wyborczych, Aleksandar Vučić krótko przyznał przed kamerami, że jego obóz przegrał. Na ulice Belgradu wyszły dziesiątki tysięcy ludzi. Były fajerwerki, klaksony samochodów i łzy w sztabie Listy Studenckiej. Tłum rozebrał też namioty w parku w centrum miasta, w którym zwolennicy władzy koczowali od ponad roku.

Według projekcji Ipsos i CeSID Lista Studencka zdobyła ok. 52 proc. głosów, a koalicja Vučicia ok. 39 proc. Sam Vučić szacował, że studenci będą mieli 135–140 mandatów na 250, a jego lista ok. 105. Do samodzielnej większości potrzeba 126 mandatów. Frekwencja o godz. 18:00 wynosiła 64,9 proc. – najwięcej od rozpadu Jugosławii w 1992 r. Ostateczne wyniki ogłosi Republikańska Komisja Wyborcza (RIK).

Głosowanie nie było wolne od zarzutów. Organizacja obserwatorska CRTA zgłosiła naciski na wyborców lub członków komisji w prawie co trzecim z 500 obserwowanych lokali, a CeSID otrzymał ok. 260 zgłoszeń możliwych nieprawidłowości.

Od dworca w Nowym Sadzie do urn

Wszystko zaczęło się 1 listopada 2024 r., gdy na dworcu w Nowym Sadzie zawaliło się betonowe zadaszenie i zginęło 16 osób. Studenci zażądali rozliczenia winnych, a żałoba zamieniła się w ruch przeciwko korupcji. Były blokady uczelni, marsze przez cały kraj i wielkie wiece – 23 maja 2026 r. w Belgradzie zebrało się, według Archiwum Zgromadzeń Publicznych, 180–190 tys. osób.

We wrześniu 2026 r. Vučić zrezygnował z urzędu prezydenta, by jako kandydat na premiera poprowadzić do wyborów Serbską Partię Postępową, rządzącą od 2012 r. Przegrał z listą nauczycieli, naukowców i fachowców, którzy wcześniej nie zajmowali się polityką.

Jak ograli stary układ?

Ograli go miłością, radością, tańcem, nadzieją i brakiem korupcji. Nic więcej nie trzeba pisać.

Patrząc na ruchy Pokolenia Z w całej Europie, mówię jasno: to rewolucja. To moje motto dla Serbii i dla Europy – dla Pokolenia Z i dla polskiego pokolenia w Wielkiej Brytanii.

Mariusz Gabriel B., redaktor naczelny THE BUSINESS TIME

Co to znaczy dla Europy

Serbia jest najludniejszym państwem byłej Jugosławii i od 2012 r. kandydatem do Unii Europejskiej. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen pogratulowała zwycięzcom i zapowiedziała wsparcie reform: praworządności, wolności mediów i walki z korupcją. Dla Brukseli to szansa, na którą czekała latami – partner, który sam chce uporządkować państwo.

Nie oznacza to jednak zwrotu o 180 stopni. Lista Studencka już 30 września zapowiedziała, że Serbia nadal nie wprowadzi sankcji wobec Rosji, a lider jej listy Ilija Srđanović powtórzył to po wyborach. W sprawie Kosowa zajmuje to samo stanowisko co Vučić. Europa dostaje więc przede wszystkim rząd, który obiecuje uczciwe państwo – a nie gotowy geopolityczny zwrot na Zachód.

Serbia i Rosja – co teraz?

Kreml zareagował spokojnie. Rzecznik Dmitrij Pieskow docenił wkład Vučicia we wzajemne relacje i wyraził nadzieję, że nowa władza uzna współpracę z Rosją za korzystną dla Serbii. Więzi są mocne. Serbia płaci za rosyjski gaz 318 euro za tysiąc metrów sześciennych – dużo mniej niż Węgry czy Słowacja – a kontrakt wygasa 31 grudnia 2026 r. Spółka paliwowa NIS należy do objętych sankcjami USA Gazpromu i Gazprom Nieftu. Serbia musi ją przejąć albo sprzedać, a rozmowy z węgierskim MOL wciąż trwają. W Serbii mieszka też ok. 60 tys. Rosjan.

Pierwszy prawdziwy test przyjdzie szybko: cena nowego kontraktu gazowego i los NIS pokażą, czy Moskwa zechce nagradzać, czy naciskać nowy rząd. Rosja jest dla Belgradu ważna także w ONZ – jako stały członek Rady Bezpieczeństwa blokuje uznanie Kosowa.

Historia w pigułce

Średniowieczne państwo serbskie rosło pod rządami dynastii Nemaniczów, a jego symbolem stała się bitwa na Kosowym Polu w 1389 r. Potem przyszło kilka stuleci panowania osmańskiego. Powstania z 1804 i 1815 r. dały Serbom autonomię, a kongres berliński w 1878 r. – pełną niepodległość. W 1882 r. Serbia została królestwem. Zamach w Sarajewie w 1914 r. rozpoczął I wojnę światową, w której Serbia poniosła ogromne straty. W 1918 r. powstało Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, od 1929 r. nazywane Jugosławią, a po II wojnie światowej – socjalistyczna Jugosławia Josipa Broza Tity.

Gdy rozpadła się Jugosławia

Po śmierci Tity w 1980 r. federacja słabła. W czerwcu 1991 r. niepodległość ogłosiły Słowenia i Chorwacja, jesienią Macedonia, a w 1992 r. Bośnia i Hercegowina. Przyszły wojny: w Chorwacji (1991–1995) i w Bośni (1992–1995), z oblężeniem Sarajewa i ludobójstwem w Srebrenicy w lipcu 1995 r., gdzie zamordowano ok. 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki zakończył układ z Dayton w 1995 r. W latach 1998–1999 trwał konflikt w Kosowie, a w 1999 r. NATO przez 78 dni bombardowało Jugosławię.

5 października 2000 r. masowe protesty – z dużym udziałem studentów z ruchu Otpor! – obaliły Slobodana Miloševicia. W 2006 r. od Serbii odłączyła się Czarnogóra, a w 2008 r. niepodległość ogłosiło Kosowo, której Belgrad do dziś nie uznaje. Dlatego zwycięstwo studentów ma w Serbii taki ciężar: po ćwierćwieczu znów młodzi ludzie zmienili władzę bez przemocy.

Belgrad – stolica u zbiegu rzek

Belgrad leży u zbiegu Sawy i Dunaju, tam gdzie Nizina Panońska spotyka Półwysep Bałkański. To jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast Europy – w starożytności nazywało się Singidunum. Według encyklopedycznych zestawień burzono je 44 razy, a walczono o nie w 115 wojnach. Było stolicą Jugosławii przez cały czas jej istnienia. Dziś mieszka tu ok. 1,2 mln ludzi, a w całej aglomeracji ok. 1,7 mln (spis z 2022 r.). Serce miasta to twierdza Kalemegdan nad rzekami i deptak Knez Mihailova.

Rola Serbii na Bałkanach

Serbia leży w samym środku regionu: graniczy z siedmioma państwami oraz z Kosowem, którego nie uznaje. Przez jej terytorium biegną szlaki z Europy Środkowej do Grecji i Turcji, a Dunaj łączy ją z Węgrami i Austrią. Serbowie mieszkają też w Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze i Kosowie, więc decyzje Belgradu odczuwa cały region. Stabilna i praworządna Serbia to spokojniejsze Bałkany – dlatego wynik z 25 października uważnie śledzą dziś stolice od Sarajewa po Brukselę.

Co to znaczy dla Polaków w UK

Dla polskich firm handlujących z Bałkanami zmiana władzy to przede wszystkim obietnica czytelniejszych zasad i mniejszej korupcji – efekty przyjdą jednak dopiero po utworzeniu rządu. Jeśli planujesz podróż do Serbii, przed wyjazdem sprawdź aktualne porady dla podróżujących na GOV.UK.

Nasza ocena

Pokolenie Z w Serbii zrobiło coś, co rzadko się udaje: z protestu po tragedii zbudowało zwycięski ruch polityczny. Teraz zaczyna się trudniejsza część – rządzenie, gospodarka, gaz, Kosowo i relacje z Moskwą. Sam wynik nie zmieni Serbii z dnia na dzień. Ale po raz pierwszy od 2000 r. Serbowie zobaczyli, że władzę da się zmienić przy urnie. Dla Europy to dobra wiadomość – pod warunkiem że nowa władza dotrzyma obietnicy uczciwego państwa.